افزايش چربي خون همراه با بيماريهايي مانند کم کاري تيروييد، بعضي از بيماريهاي کبدي و کليوي ، بيماريهاي قند( ديابت) ، نارسايي مزمن کليه، چاقي، بعضي از عفونتها ، اعتياد به الکل ، ايدز و … ديده مي شود.

همچنين افزايش چربي خون ممکن است علامت بيماري ديگري نبوده و بيمار به صورت اوليه دچار آن شود. براي تشخيص بالا بودن چربي خون، اندازه گيري دو نوع چربي خوني يعني کلسترول و تري گليسيريد انجام مي شود. در اين ميان معمولا افزايش کلسترول به عنوان عامل بيماري زاي جديدتري مطرح مي شود.

کلسترول انواع مختلفي دارد. افزايش کلسترول با تراکم پايين ( LDL ) منجر به عوارض عروقي به صورت تصلب شرايين ( اترواسکروز) در عروق مختلف مي شود که مي تواند باعث سکته هاي قلبي و مغزي شود. از طرف ديگر افزايش کلسترول با تراکم بالا ( HDL ) بر خلاف افزايش LDL عمل کرده و منجر به جلوگيري از عوارض ذکر شده مي گردد.

با توجه به وجود انواع مختلف هيپرليپيدمي، بيماران حتما بايد به توصيه هاي دارويي و تغذيه اي پزشک معالج خود توجه دقيق داشته باشند، چون هر کدام از اين انواع، درمان دارويي و رژيم غذايي خاص خود را نياز دارد.

انواع اصلي چربي هاي موجود درخون :

چربي هاي اصلي موجود در پلاسما عبارت است از کلسترول و تري گليسريد که به صورت متصل به پروتئين در پلاسما ( تحت عنوان ليپوپروتئين ها ) در گردش مي باشند.

ليپوپروتئين هاي اصلي عبارت است از :

 شيلوميکرون ، VLDL, LDL. HDL . بيشترين نوع چربي که در خون جابجا مي شود تري گليسريد مي باشد که در شبانه روز در حدود ?? تا ??? گرم از آن وارد پلاسما شده و خارج مي شود. در صورتي که اين ميزان براي کلسترول ? تا ? گرم مي باشد. شيلوميکرون بزرگترين ليپوپروتئين مي باشد که تري گليسريد را از روده از طريق مجراي توراسيک به درون سيستم وريدي حمل مي کند. در مويرگهاي بافت چربي و بافت عضلاني در حدود ?? درصد اين تري گليسريد موجود در شيلوميکرون برداشته مي شود.

از هيدروليز شيلوميکرون اسيد چرب و گليسرول حاصل مي شود که بدورن سلولهاي چربي و عضلاتت وارد شده و به مصرف انرژِي رسيده و يا ذخيره مي شود . مابقي توسط کبد برداشته مي شود. VLDL تري گليسريد توليد شده در داخل بدن را حمل مي کند از کبد به مناطق محيطي مانند عضلات .

 VLDL بعد از مدتي به IDL تبديل مي شود و بعد از ? تا ? ساعت به LDL تبديل مي شود که نيمه عمر آن در خون در حدود ? تا ? روز خواهد بود. بنابراين عمده ترين منبع LDL ، . VLDL مي باشد . در حدود ?? درصد LDL توسط کبد برداشته مي شود. قسمت مقدار کمي از آن که البته بسيار مهم هم مي باشد توسط ماکروفاز ها برداشته مي شود که به ديواره شريانها مهاجرت مي کنند و سبب تشکيل پلاکهاي اترواسکلروز ي مي شوند.
افزايش کلسترول خون مي تواند بدليل افزايش توليد و يا نقص در پاکسازي VLDL و يا افزايش تبديل VLDL به LDL باشد. افزايش توليد VLDL توسط کبد ميتواند ناشي چاقي ، ديابت ، مصرف الکل ، سندروم نفروتيک و يا ناشي از عوامل ژنتيکي باشد . هر وضعيتي که سبب افزايش ميزان LDL و کلسترول خون مي شود اغلب سبب افزايش سطح تري گليسريد خون هم مي شود. نقص در برداشت LDL مي تواند ژنتيکي باشد. گاهي مسائل تغذيه اي هم در اين افزايش چربي نقش دارند.
افزايش ?? تا ?? ميلي گرم کلسترول از حد نرمال آن مي تواند ريسک ابتلا به بيماريهاي عروقي قلب را بالا ببرد.
چربي بالاي خون به چند گروه مي تواند تقسيم بندي شود .

نوع اول:

 در نوع اول آن برداشت تري گليسريد موجود در شيلوميکرون و VLDL دچار نقص مي باشد. در افراد جوان مي تواند خود را تشان دهد . در اين حالت احتمال پانکراتيت و درد شکمي وجود دارد . وجود گزانتوما در اين افراد شايع است. نيز بزرگ شدن کبد و طحال مي تواند وجود داشته باشد. مصرف غذاي چرب سبب افزايش بروز علايم خواهد شد .
هدف از درمان در اين افراد کاهش ميزان شيلوميکرون در خون مي باشد . همه نوع چربي بايد در رژيم غذايي محدود شود.

نوع دوم:
در نوع دوم ميزان LDL خون بدلايل مختلفي افزايش مي يابد. در اين افراد LDL و کلسترول خون بالا مي باشد . در اين افراد بايد با استفاده از رژِيم غذايي و مصرف دارو ميزان کلسترول را تحت کنترل درآورد .

نوع سوم:
در نوع سوم ميزان VLDL و کلسترول خون بالا است . ( بنابراين ميزان تري گليسريد خون بالا مي باشد ) . در اين افراد هم بايد با استفاده از رژيم غذايي و دارو چربي خون در حد نرمال حفظ شود.

نوع چهارم:
در نوع چهارم ميزان تري گليسريد بالاست . ميزان کلسترول نرمال و يا کمي بالاست. اين نوع چربي خون معمولا مي تواند با اختلال در متبوليسم قند ( مقاومت به انسولين ) و چاقي همراه باشد. رژيم محدوديت مصرف چربي و افزايش مصرف کربوهيدراتها مي تواند سبب افزايش سطح چربي باشد. کاهش وزن ، عدم مصرف الکل ونيز رعايت در صرف کربوهيدراتها لازم است.

نوع پنجم:
در نوع پنجم ميزان تري گليسريد بالا ست و علاوه بر آن ميزان شيلوميکرون هم بالاست. علايم با مصرف الکل و چربي تشديد مي شود . افزايش اسيد اوريک ، عدم تحمل گلوکز و چاقي مي تواند وجود داشته باشد. خطر اصلي در اين افراد پانکراتيت مي باشد. رعايت رژيم غذايي ، کاهش وزن و دارو براي کنترل چربي لازم است .
گاهي هم افزايش چربي خون ثانويه به وجود بيماريهاي ديگر مي باشد. مانند مصرف الکل ، ديابت کنترل نشده ، مشکلات کبدي و مصرف داروها ( مانند استروژنها ، قرص هاي پيشگيري از بارداري ، رتينوئيدها ، تيازيدها و کورتون) .

چگونه چربي خون خود را کاهش دهيم؟

چربي هاي مواد به دو گروه اشباع شده و اشباع نشده تقسيم مي گردند.

چربي هاي اشباع شده :

( مانند گوشت قرمز سوسيس، کالباس، همبرگر، قلوه، مغز زبان، کره، پنير، بستني، شکلات، نارگيل ، کلوچه، پيراشکي و شير پرچرب) مستقيما چربي خون را افزايش مي دهند؛

چربي هاي اشباع نشده:

 ( مانند روغن زيتون، روغن آفتابگردان، روغن سويا، روغن ذرت و گوشت ماهي، اردک و غاز) اثرشان مانند چربي هاي اشباع شده نيست و مستقيما چربي خون را افزايش نمي دهند؛ به علاوه چربي هاي اشباع نشده موجود در ماهي نه تنها خطر انسداد عروق را کاهش مي دهد، بلکه به رقيق شدن خون کمک مي کنند.

جهت کنترل چربي خون خود موارد زير را رعايت کنيد:الف- مصرف مواد غذائي حاوي چربي هاي اشباع شده را تا حد ممکن کاهش دهيد.

ب – حداقل دوبار در هفته از ماهي ( به صورت کبابي يا پخته ) استفاده نماييد.

ج – حتي الامکان کره نباتي يا مارگارين را جايگزين کره معمولي کنيد.د – در هفته بيشتر از سه يا چهار عدد تخم مرغ استفاده نکنيد.ه – مرتب ورزش کنيد. و- حداقل چهار تا پنج نوع ميوه يا سبزي تازه در وعده غذايي روزانه خود بگنجانيد.

ز- سيگار نکشيد.

ح – استرسهاي محيطي را تا حد ممکن کاهش دهيد.

راهکارهاي اصلي جهت کاهش چربي خون :

رعايت نکات زير به همه بيماران دچار افزايش چربي خون توصيه مي شود. بهتر است بدانيم افراد سالم نيز با رعايت اين نکات از احتمال هيپرليپيدمي تا حد زيادي مصون خواهند بود و همه افراد خانواده مي توانند از رژيم غذايي ضد افزايش چربي خون سود ببرند:

?-  انجام ورزش به صورت منظم، حداقل هفته اي سه روز، در کنترل وزن و متعادل نگه داشتن چربي ها خون اثر واضحي دارد. بهترين ورزش پياده روي ، دوچرخه سواري و شنا است.

?-  وزن ايده آل حفظ شود و در صورت وجود چاقي، کاهش وزن اکيدا توصيه مي شود.

?- از مصرف الکل و سيگار به شدي پرهيز شود.

?-  توصيه مي شود از رژيم غذايي حاوي کم ترين ميزان چربي استفاده شود. به خصوص بايد از مواد غذايي حاوي کلسترول و چربي هاي اشباع شده پرهيز نمود. از شير و فرآورده هاي لبني کم چرب و يا بدون چرب استفاده شود . از مصرف کره و خامه خودداري شود. هر گونه چربي گوشت قرمز و همچنين پوست مرغ قبل از پخت جدا شده و دور ريخته شود. از تخم مرغ به صورت محدود استفاده شود. حتي الامکان از سرخ کردن مواد غذايي خودداري شده و مواد غذايي به صورت آب پز و کبابي ، تنوري ( فر) تهيه شود.

مصرف گوشت ماهي با توجه به وجود چربي هاي مفيد در آن توصيه مي شود. البته بايد توجه داشت که ماهي نيز بهتر است سرخ نشود.

سبزيجات و ميوه هايي که حاوي چربي ناچيزي هستند مي توانند به صورت آزادانه مورد مصرف قرار گيرند.

مصرف مغزها ( گردو، آجيل) و روغن زيتون مي تواند موجب اثر مفيدي در کاهش LDL ( چربي با تراکم پايين ) شود. البته بايد توجه داشته باشيد که مصرف زياد و بي رويه اين مواد مي تواند باعث چاقي شود.

مصرف روغن ماهي نباتي جامد باعث افزايش LDL و کاهش HDL شده و بهتر است تا حد امکان از مصرف آن خودداري شود. بر خلاف آن کره هاي گياهي ( مارگارين) حاوي استانول ( Stanl ) باعث کاهش LDL مي شود .

برنامه غذايي که جهت تغذيه افراد جامعه در امريکا توصيه شده به صورت زير است:

کليه افراد بالاي ? سال بايد ??% از کالري مورد نياز روزانه خود را از چربي تامين نمايند و کمتر از ??% کالاري روزانه از چربي هاي اشباع به دست آيد. همچنين ميزان مصرف روزانه روزانه کلسترول بايد کمتر از ??? ميلي گرم باشد.

در زماني که پرهيز غذايي براي درمان افزايش چربي خون مورد نظر است بايد ضمن تامين ??% کالري روزانه از چربي ، کمتر از ?? کالري از چربي هاي اشباع به دست آمده و روزانه کمتر از ??? ميلي گرم کلسترول مصرف شود.

جهت برنامه ريزي رژيم غذايي مي توانيد به جداول کالري و محتواي چربي انواع مختلف غذاها در فصل اول مراجعه نماييد

مواد غذايي و داروهاي گياهي که باعث کاهش چربي خون مي گردد:

مشاهدات اپيدميولوژي گواه آن است که رعايت رژيم غذايي، استفاده از درمان‌هاي جايگزين، مصرف گياهان دارويي و ميوه‌جات علاوه بر کاهش هزينه‌هاي درمان نتايج رضايت‌بخشي در عوارض افزايشي چربي خون بالا در بسياري از جوامع داشته است. بايد توجه داشت که تمايل به مصرف گياهان دارويي کاهش‌دهنده چربي خون در اکثر جوامع حتي در کشورهاي پيشرفته نيز به طور گسترده‌اي عموميت يافته است.مصرف اين گياهان به خصوص زماني که درمان‌هاي رايج قادر به کنترل بيماري نباشند چشمگير مي‌باشد.

اگرچه مصرف خودسرانه گياهان دارويي توسط بيماران مبتلا به چربي خون بالا شايد موجب بهبود بيماري شود، ولي احتمال تداخل دارويي با داروهاي رايج وجود دارد و به دليل آنکه مصرف آن نامنظم و با دوز نامشخص و متغير است، ممکن است موجب اختلال در کنترل بيماري شود. لذا در صورت تمايل به استفاده حتماً بايد پزشک معالج را در جريان قرار داد. در اين بازنگري نقش گياهان دارويي رايج در پيشگيري و کاهش چربي خون بالا و احتمال سميت و تداخلات دارويي آنها بررسي مي‌ شود.

 بادام زميني

رژيم غذايي داراي بادام زميني احتمالا مي تواند تاثيرات زير را بر چربي خون شما داشته باشد:
?- کاهش کل کلسترول وLDL کلسترول ( کلسترول بد)

?- حفظ و نگهداريHDL کلسترول ( کلسترول خوب)

?- کاهش تري گليسيريد

همچنين داراي مقدار زيادي چربي غير اشباع است.

بادام زميني و کره آن، منبع خوب و با صرفه اي از پروتئين هستند و بيشتر ويتامين ها و املاحي را که به سختي بدست مي آيند، تامين مي کنند که اين ويتامين ها و املاح شامل اسيد فوليک، ويتامينE ، مس، سلنيوم، منيزيم، روي و همچنين رنگدانه هاي گياهي و فيبر خوراکي مي باشند.

عصاره برگ گياه “مرزه ” :

عصاره برگ گياه “مرزه ” احتمالا چربي خون را کاهش مي‌دهد

نتايج حاصل از يک طرح تحقيقاتي در لرستان نشان مي‌دهد که استفاده از عصاره برگ گياه “مرزه” باعث کاهش چربي خون مي‌شود.

يک طرح تحقيقاتي که در آزمايشگاه مرکز تحقيقات گياهان دارويي لرستان بمدت يکسال انجام شد. نشان داده است که گياه “مرزه ” با نام علمي “ساتورجاخوزستانيکا”  اگر درست مصرف شود مصرف اين نوع گياه مانند داروهاي شيميايي ميزان چربي خون را در بدن انسان کاهش داده و اثرات بسيار مطلوبي در اين زمينه دارد .

لازم است پژوهشگران گياه را پس از تبديل به پودر ، به شکل کپسول خوراکي درآورده تا براي کنترل چربي خون افراد بيمار ازآن استفاده نمايند.

همچنين  چند سال پيش يک گروه پزشکي نيز يک نوع گياه‌مرزه در شمال استان خوزستان کشف کرده که خاصيتهاي مفيد دارويي دارد.

پيش از اين نيز يک گروه علمي در لرستان کشف کردند که عصاره برگ زيتون براي کاهش کلسترول خون بسيار مفيد مي‌باشد.

همچنين مواد خوراکي زير نيز مي تواند در کاهش چربي خون شما موثر باشد :
خوراکي ها مي توانند کلسترول مضر خون (LDL) را کاهش و کلسترول مفيد خون(HDL) را افزايش دهند و نيز مانع اکسيداسيون LDL و در نتيجه کاهش صدمه به عروق شوند.اين ها دقيقاً همان مواردي است که داروهاي شيميايي کاهنده ي چربي خون انجام مي دهند.

خوراکي هاي مختلف مکانيسم اثرهاي متفاوتي دارند. به طور مثال “جو” با کاستن ذخاير اسيدهاي صفراوي در روده ها سبب کاهش چربي خون مي شود، يا آنتي اکسيدان ها با به دام انداختن LDL هاي اکسيد شده به تنظيم چربي خون کمک مي کنند.

نمونه خوراکي هاي کاهنده کلسترول بد خون:

 سيب، جو، هويج، سير، گريپ فروت، سبوس، لوبياي سويا، گردو و بادام مي باشد.

خوراکي هاي ديورتيک (ادرارآور)
گياهان مثل داروهاي شيميايي که با افزايش دفع آب و نمک اثر ديورتيک(مدر) دارند عمل نمي کنند، بلکه با تحريک فيلتر سلولي موجود در کليه فقط سبب دفع آب مي شوند و به اين ترتيب قدرت داروهاي شيميايي را ندارند. نمونه ي بارز آنها جعفري است که اگر دو قاشق مرباخوري پُر جعفري خشک شده را در يک فنجان آب جوش بريزيد و بنوشيد، اثر آن را خواهيد ديد.

تئوفيلين موجود در چاي نيز از کافئين بهتر اثر مي گذارد، اگرچه در اثر عادت بدن اثرشان از بين خواهد رفت.

خوراکي هاي مدر شامل :

کرفس، قهوه، سير، زيره سبز، گشنيز، شيرين بيان، ليمو، پياز، کاسني، بادمجان، جوز هندي، جعفري، نعناع و چاي مي باشد.

مصرف عسل و ميوه‌هاي مغزداري چون پسته، فندق و گردو باعث کاهش کلسترول خون مي‌شود.

افرادي که مي‌خواهند کلسترول خون خود را کاهش دهند بايد عسل، بادام، پسته، فندوق و گردو را هم به ميوه‌ها و سبزي‌هاي رژيمي خود اضافه کنند.

نتايج تحقيقات نشان داد که عسل حاوي مقادير زيادي آنتي‌اکسيدان است و مانند اسفناج، سيب، پرتقال و توت فرنگي مي‌تواند با راديکالهاي آزاد توليد شده در بدن که به سلول‌ها آسيب مي‌رساند مبارزه کند.
در اين بررسي ?? مرد ?? تا ?? ساله به مدت پنج هفته آزمايش شدند و در اين مدت هر يک از آنها روزانه ? قاشق غذاخوري عسل که در يک ليوان آب حل شده بود، ‌خوردند و پس از پايان پنج هفته مشخص شد که سطح آنتي اکسيدانها در خون اين افراد نسبت به پيش بالاتر رفته و ميزان کلسترول آنها کمتر آمده است.
در مطالعه ديگري هم نشان داده شد که مصرف ميوه‌هاي مغزدار مثل بادام با اين که خودشان حاوي چربي هستند ولي چون چربي آنها از نوع چربي غير اشباع است، باعث کاهش ميزان کلسترول بد يا LDL شده، در نتيجه خطر بيماريهاي قلبي را کاهش مي‌دهند